GİRESUN DİLİ VE ŞİVESİ

Ülkemizde her bölgenin, hatta bazı şehir halkının kendine özgü dili, şivesi vardır. Giresun ‘da bu illerden birisidir. Hatta bazı hemşehrilerime göre Giresun halkının kendine özgü lügatı bile vardır. İnternete girip de arama motoruna “Giresunca Sözlük” yazarsanız karşınıza emek verilerek hazırlanmış bir “sözlük” bile çıkar. Ben de aşağıya aklımda kalmış yöresel dilimizden “sözlük” olmasa bile bir dizin çıkardım. Bu da bizim kültürümüz, kaybolmasın.

Bizim yöremizin bir de ıslıkla konuşma kültürü vardır. Zaman zaman televizyon kanallarında, magazin programlarında işlenen bu geleneksel iletişim kültürü çocukluğumda bizim köyde de yaşanırdı. Bizimki, Dereli-Kuşköy halkı kadar bir “ıslıkla konuşma” becerisi değildi ama yine de, tek parmakla, iki işaret parmağı ile, dört parmakla, parmaksız dili kıvırarak-kullanarak bir şekilde “ıslıkla iletişim” sağlandığını hatırlıyorum. Benim böyle bir yeteneğim hiç olmadı. Çocukluğumda çok özendiğimi, çok çabaladığımı hatırlıyorum. Bu da bir yetenek, o da bende yokmuş. Ben iki dudağımı uzatarak, ancak kendim duyabileceğim bir ıslıkla gayda tutturmayı becerebildim o kadar.

Yöresel şivemiz ile ilgili, Giresun’da okuduğum 1968-69 yıllarında zaman zaman gittiğim Giresunspor maçlarından iki trübün tezahüratını da gelecek kuşaklara bir not olarak bırakmak istiyorum.

1- Amigo : çotanaklarrrrrr Taraftarlar : Eyyyyyyyy Çotanaklarrrrr Eyyyyyyyyyy Vur vur başına başına Çivi gibi çivi gibi cak cak cak

2- Dağ gibi dağ gibi Dimdik dimdik ……spora cakcaz şimdik şimdik (Rakip takım)

Giresunca

A

Aba: Abla Accuk: Azıcık Akunduruk : Çam sakızı Andır galsın: Olmaz olsun, uzak olsun, lanet olsun Arkuru gitmek: Yandan gitmek Ordan aarı gitmek: Ordan doğru gitmek Avara: Boş gezen Ayam: Hava, hava durumu Aynı gelmek : Cevabı, karşılığı gelmek

B

Bacca: Bahçe Bayak: Az önce Bıldır: Geçen sene Bitduma: Azıcık Böce: Fasulye Böön: Bugün Buymak: Üşümek

C

Caranak: Gök gürültülü şiddetli yağmur Cibban: Alkış Cımbış: Eğlence Cırıtta: Hamur kızartma Cicik: Meme Cimcik: Çimdik

Ç

Çangal: Fasulye sırığı Yolda çatmak: Rastlamak Çimmek: Yıkanmak Çotanak: Daldaki üç ve daha fazla fındıklı tomar

D

Dadduk: Tatlı Dastar: Kilim Davun: Kötü, fena Da, Dey ha: İşte orda Düdek: Ham, olmamış meyve

E

Ecinni: Cin Eğircek: Sivri dip ucu üzerinde döndürerek, elde yün ya da keçi kılından iplik elde edilen, ahşaptan yapılmış basit alet Enük: Köpek yavrusu, enik Essah: Doğru söz Ey vermek: Ses vermek

F

Feşel: Yaramaz, huysuz (çocuklar için) Fıraktı: Ağaçtan yapılma çit Fışkı : Dışı, bok

G

Galiser: Şebinkarahisar Gaybana: Hayırsız Gayda: Müzik Gerevü: Fındık dalını çekmeye yarar ağaç çengel Girebi: Burunlu balta Giresin: Giresun Gopça: Düğme Goşam : Avuç Goya: Güya Gübür : Küçük tozlar Gücük ayı: Şubat

H

Hau: İşte o Habu: İşte bu Haccak: Güzel Haçan: Madem, öyleyse Harar: Şelek Haşıl: Mısır yarması yemeği Herg etmek: Tarlayı kazmak Hütceten: Birden bire düşüp ölmek

I

Irgamak: Sallamak Irganmak: Sallanmak Işmar etmek: Göz ile işaret etmek

İ

İlenmek: Beddua etmek İlistir: Metal süzgeç İndema: iyice, iyicene İskembi: Sandalye İşlik : Gömlek

K

Kabcuk: Fındık kabuğu Kelçük: Armut, elma gibi meyvelerin yenmeyen iç çekirdekli kısmı Keyfanı: Yaşlı kadın Kolan : Evde örülen, yük taşımada kullanılan, ince ve geniş urgan Koruk : İçi oluşmamış, boş fındık Külek: Ahşap fıçı Küskü: Sepetle balık avlarken suyu, gölü karıştırmak için kullanılan uzun ağaç dalı

M

Macir: Göçmen Mahna bulmak: Mazeret bulmak Meci: İmece Merek: Samanlık Mudara: Güçsüz

N

Nebri: Gavur, müslüman olmayan

O

Obuz: Küçük dere Okarı: Yukarı

Ö

Örüzger: Rüzgar

P

Paldır: Hayvan yiyeceği, yabanıl bitkiler Peşkir: Havlu Peştemal: Belden aşağı bağlanan kadın giysisi

S - Ş

Sayfan: Bahçelerde ağaç kulübe Serenti: Ahşap tahıl ambarı Sıbıç: Sebze ve meyve sapı Sırgan: Isırgan otu Sümüç: Baş parmak ile işaret parmak arası ölçü Şelek: Özellikle fındık dalından yarma yöntemiyle elde edilen şeritlerle örülerek yapılan sırtta yük taşıma sepeti, harar Şenlik: Mısır tarlasında sebze yetiştirmek için ayrılan bölüm

T

Talla: Tarla Tallanın g.tü: Tarlanın sonu (aşağısı) Tam : Ahır Tivsi: Balık yavrusu Töngel: Muşmula

U

U.: O, üçüncü tekil şahıs Ula : Erkek kişi

V

Vazırama/vazırdama: Boş konuşma

Y

Yağlaş: Un, ısırgan lapası Yennik: Hafif Yunmak: Yıkanmak

Z

Zahra: Tahıl (mısır) Zollu: Çok iyi, çok güzel